Statue at the Monument to the Little Insurgent in Old Town Warsaw in Poland by the town walls

Opracowanie lektury – „Kamienie na szaniec”

Autor: Aleksander Kamiński

Tytuł: „Kamienie na szaniec”

Rodzaj literacki: epika

Gatunek literacki: literatura faktu; łączy w sobie cechy reportażu i powieści biograficznej

Epoka: współczesność

 

Kiedy i gdzie rozgrywa się akcja utworu?

Czas akcji: pierwsze dni czerwca 1939 aż do 20 sierpnia 1943

Miejsce akcji: ulice okupowanej przez Niemców Warszawy

Kim są bohaterowie?

Tadeusz Zawadzki – „Zośka” – drużynowy 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej, świetny organizator i przywódca, choć trochę nieśmiały i delikatny, wszechstronnie uzdolniony.

Aleksy Dawidowski – „Alek” – członek podziemnej organizacji „Wawer”, pasjonat nart i kina.

Jan Bytnar – „Rudy” – członek podziemnej organizacji „Wawer”, intelektualista, filozof.

Leszek Domański – „Zeus” – profesor Gimnazjum im. Stefana Batorego, nauczyciel geografii.

 

O czym jest utwór?

Grupę szkolnych przyjaciół zaskakuje wojna, która niweczy ich marzenia i plany. Próbują odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Decydują się na udział w akcjach małego sabotażu. Zrywają flagi okupanta, a wywieszają polskie, odkręcają tablicę z niemieckim napisem, wypisują na murach antyniemieckie hasła.

Zośka, Rudy i Alek zostają wcieleni do grup szturmowych, przeprowadzających nasilone akcje dywersyjne. W noc sylwestrową chłopcy po raz pierwszy biorą udział w wysadzaniu niemieckich pociągów, które wiozły sprzęt wojenny.

Podczas łapanki Alek zostaje złapany przez Niemców, ale udaje mu się uciec. Jednocześnie Rudemu udaje się uniknąć aresztowania – ucieka przez okno na tyłach domu.

Po aresztowaniu komendanta grup szturmowych hufca „Praga”, Heńka, ten sam los spotyka Rudego. Jest on strasznie torturowany, ale nie wydaje nikogo. Przyjaciele próbują odbić go z rąk Niemców. Akcja pod Arsenałem udaje się, ale podczas niej ciężko ranny zostaje Alek, który umiera. Na skutek pobicia umiera także Rudy.

Zośka czuje się odpowiedzialny za śmierć kolegów. Nie umie sobie z tym poradzić. Wyjeżdża na wieś, tam spisuje wspomnienia o Rudym. Otrzymuje Krzyż Walecznych. Bierze udział w skutecznej akcji odbijania więźniów pod Celestynowem.

Nieudana akcja pod Czarnocinem po raz kolejny wywołuje u Zośki poczucie winy.

Zośka ginie jako jedyny podczas likwidacji posterunku żandarmerii niemieckiej we wsi Sieczychy.

W skrócie

  • Alek, Zośka i Rudy – przedstawienie postaci.
  • Zmiany wojenne.
  • Dywersja i Mały Sabotaż.
  • Działalność grup szturmowych.
  • Wpadka Rudego.
  • Akcja pod Arsenałem.
  • Śmierć Rudego i Zośki.
  • Psychiczne załamanie Zośki.
  • Pechowa akcja pod Czarnocinem.
  • Akcja pod Sieczychami.
  • Śmierć Zośki.

Ważne!
Tytuł„Kamienie na szaniec” został zaczerpnięty z fragmentu wiersza Juliusza SłowackiegoTestament mój”. Słowacki napisał go, gdy Polska była pod zaborami. Fragment ten pojawia się w utworze w momencie śmierci Rudego: umierający Rudy prosi, aby kolega wyrecytował mu wiersz Słowackiego, a następie powtarza za nim część:

Lecz zaklinam: niech żywi nie tracą nadziei
I przed narodem niosą oświaty kaganiec;
A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei,
Jak kamienie, przez Boga rzucane na szaniec!
(cyt. za: wolnelektury.pl)

  • Szare Szeregi to kryptonim męskiej organizacji harcerskiej walczącej w konspiracji przeciwko okupantowi.
  • Wawer to warszawska konspiracyjna organizacja organizująca akcje małego sabotażu (rysowanie i pisanie na murach, propagowanie ulotek, wywieszanie flag narodowych).
  • Buki to fikcyjna, nadana przez autora, nazwa grupy przyjaciół z 23 Warszawskiej Drużyny Harcerzy.

Jakie jest przesłanie utworu?

„Kamienie na szaniec” to lektura wskazująca najważniejsze wartości w życiu każdego człowieka, takie jak: wolność, sprawiedliwość, patriotyzm, walka ze swymi słabościami, wierność idei braterstwa, przestrzeganie zasad. To książka o niezwykle szybkim dorastaniu do odpowiedzialności za własne czyny i za współtowarzyszy.

– Historia przedstawiona w „Kamieniach na szaniec”, z racji swej autentyczności, jest nadal ważna dla dzisiejszej młodzieży. Stanowi swego rodzaju testament dla potomnych, jak mają żyć i czym się kierować.

– Postacie głównych bohaterów to sylwetki zwykłych chłopaków, którzy w obliczu zagrożenia, potrafili zachować się zgodnie z wyznawanymi zasadami. Stąd od lat są wzorem do naśladowania.

 

Jaki to rodzaj literatury?

Literatura faktu, dokument bohaterskiej walki polskiej młodzieży podczas II wojny światowej. Opowieść ma też cechy reportażu (autentyczność, obiektywizm, wierność przekazu), elementy biograficzne (opisy życia postaci autentycznych) i elementy harcerskiej gawędy.

 

Ciekawostki

– Podstawą napisania książki stała się bezpośrednia relacja „Zośki” (Tadeusza Zawadzkiego), którą opracował Aleksander Kamiński.

– Po raz pierwszy książka ukazała się w 1943 roku, jeszcze podczas wojny.

– W 1977 roku na motywach książki Kamińskiego powstał film „Akcja pod Arsenałem”, którego reżyserem był Jan Łomnicki.

– W roku 2014 wszedł na polskie ekrany film „Kamienie na szaniec”, w reżyserii Roberta Glińskiego.

 

Autor: Katarzyna Andryszewska

1 odpowiadzi

Zostaw odpowiedź

Chcesz przyłączyć się do dyskusji ?
Zrobisz to wypełniając poniższy formularz.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *